RTE प्रवेश 2026-27: संपूर्ण मार्गदर्शक मराठीत

तुमच्या मुलाला चांगल्या शाळेत मोफत शिक्षण मिळावे अशी इच्छा आहे का? RTE (Right to Education) योजना तुमच्यासाठीच आहे! या लेखात आम्ही तुम्हाला RTE 2026-27 प्रवेश प्रक्रियेबद्दल सोप्या मराठीत संपूर्ण माहिती देणार आहोत.

✨ या लेखात काय आहे: पात्रता, कागदपत्रे, ऑनलाइन अर्ज कसा करायचा, शाळा निवड, लॉटरी प्रक्रिया, निवड झाल्यावर काय करायचे - सर्व काही स्टेप बाय स्टेप!

१. RTE म्हणजे नेमके काय आहे?

RTE म्हणजे Right to Education - म्हणजेच शिक्षणाचा हक्क. हा भारत सरकारचा एक कायदा आहे जो सांगतो की ६ ते १४ वर्षे वयाच्या प्रत्येक मुलाला मोफत आणि सक्तीचे शिक्षण मिळणे आवश्यक आहे.

या कायद्यानुसार, महाराष्ट्रातील सर्व खाजगी शाळांना त्यांच्या एकूण जागांपैकी २५% जागा गरीब आणि वंचित घटकातील मुलांसाठी राखीव ठेवणे बंधनकारक आहे. या जागांवर प्रवेश पूर्णपणे मोफत असतो - म्हणजे शाळा कोणतीही फी घेऊ शकत नाही!

💡 RTE चे मुख्य फायदे:

पूर्णपणे मोफत शिक्षण (शून्य फी)
मोफत पुस्तके आणि गणवेश
मिड-डे मील (दुपारचे जेवण)
चांगल्या खाजगी शाळांमध्ये प्रवेश
कोणताही दान किंवा छुपी फी नाही

२. RTE प्रवेशासाठी कोण पात्र आहे?

तुमचे मूल RTE अंतर्गत प्रवेशासाठी पात्र आहे का हे तपासण्यासाठी खालील गोष्टी पहा:

🎯 वयोमर्यादा (२०२६-२७ साठी):

नर्सरी/प्री-प्राइमरी: ३+ वर्षे (३१ मार्च २०२६ रोजी)
जुनियर KG: ४+ वर्षे
सिनियर KG: ५+ वर्षे
इयत्ता १ली: ६+ वर्षे

💰 उत्पन्न निकष:

तुमच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹१,००,००० (एक लाख रुपये) पेक्षा कमी असावे. हे आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक (EWS - Economically Weaker Section) म्हणून ओळखले जाते.

👥 वंचित गट (Disadvantaged Groups):

खालील प्रवर्गातील मुले देखील पात्र आहेत:

SC (अनुसूचित जाती)
ST (अनुसूचित जमाती)
OBC (इतर मागासवर्गीय)
SBC (विशेष मागासवर्गीय)
VJ/NT (विमुक्त जाती/भटक्या जमाती)
दिव्यांग मुले (४०% किंवा अधिक अपंगत्व)
अनाथ मुले
HIV/AIDS प्रभावित/बाधित मुले
COVID-१९ मुळे अनाथ झालेली मुले

⚠️ महत्वाचे: तुम्ही फक्त एका प्रवर्गात (Category) अर्ज करू शकता. जर तुम्ही एकापेक्षा जास्त प्रवर्गात येत असाल, तर तुम्हाला सर्वात जास्त फायदा देणारा प्रवर्ग निवडा.

३. कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत?

RTE प्रवेशासाठी तुम्हाला काही महत्वाची कागदपत्रे तयार ठेवावी लागतील. ऑनलाइन अर्ज करताना अपलोड करायची गरज नाही, पण निवड झाल्यावर पडताळणीसाठी लागतील.

📄 सर्वांसाठी आवश्यक कागदपत्रे:

जन्म दाखला (Birth Certificate):
महानगरपालिका/ग्रामपंचायत कडून मिळालेला अधिकृत जन्म दाखला. जर नसेल तर शाळा सोडल्याचा दाखला (LC) किंवा लसीकरण कार्ड.
रहिवासी पुरावा (Address Proof):
आधार कार्ड, वीज बिल, बँक पासबुक, रेशन कार्ड, भाडे करारनामा (Rent Agreement) - यापैकी कोणतेही एक.
आधार कार्ड:
मुलाचे किंवा पालकांचे आधार कार्ड. जर आधार नसेल तर आधार नोंदणी पावती (Aadhaar Enrollment Slip).
पासपोर्ट आकाराचे फोटो:
मुलाचे २ रंगीत फोटो.

📋 प्रवर्गानुसार अतिरिक्त कागदपत्रे:

🏛️ SC/ST/OBC/SBC/NT/VJ साठी:
जात प्रमाणपत्र (Caste Certificate) - तहसीलदार कार्यालयाकडून मिळालेले. महत्वाचे: हे प्रमाणपत्र महाराष्ट्र राज्याचे असावे, परराज्याचे मान्य नाही!
💵 EWS (आर्थिक दुर्बल घटक) साठी:
उत्पन्न प्रमाणपत्र (Income Certificate) - तहसीलदार कार्यालयाकडून. यात तुमचे वार्षिक उत्पन्न ₹१ लाखापेक्षा कमी असल्याचे नमूद असावे.
♿ दिव्यांग मुलांसाठी:
अपंगत्व प्रमाणपत्र (Disability Certificate) - ४०% किंवा अधिक अपंगत्व दर्शविणारे. सरकारी रुग्णालयाच्या वैद्यकीय मंडळाकडून मिळालेले.
👶 अनाथ मुलांसाठी:
अनाथ प्रमाणपत्र + पालकाचा मृत्यू दाखला + पालकाचा शपथपत्र (Guardian Affidavit).
🦠 HIV/AIDS प्रभावित मुलांसाठी:
सरकारी रुग्णालयाकडून मिळालेले वैद्यकीय प्रमाणपत्र.
😷 COVID अनाथ मुलांसाठी:
पालकाचा मृत्यू दाखला (२०२०-२०२२ दरम्यान) + COVID मृत्यू प्रमाणपत्र.

📌 टीप: सर्व कागदपत्रे स्कॅन करून PDF फॉर्मॅटमध्ये तयार ठेवा. प्रत्येक फाईलचा साईझ २०० KB पेक्षा कमी असावा. स्कॅन करताना कागद स्पष्ट आणि वाचनीय असावा.

४. ऑनलाइन अर्ज कसा करायचा? (स्टेप बाय स्टेप)

RTE साठी ऑनलाइन अर्ज करणे अगदी सोपे आहे. खालील पायऱ्या काळजीपूर्वक फॉलो करा:

🖥️ ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया:

📍 Step 1: वेबसाइट उघडा

अधिकृत RTE पोर्टल उघडा: student.maharashtra.gov.in

तुम्ही मोबाईल किंवा कॉम्प्युटर दोन्हीवरून अर्ज करू शकता.

📱 Step 2: मोबाइल नंबर नोंदणी

"New Registration" वर क्लिक करा → तुमचा मोबाइल नंबर टाका → OTP येईल → OTP टाकून Verify करा.

⚠️ हा मोबाइल नंबर कार्यरत असावा कारण सर्व अपडेट्स या नंबरवर येतील.

👶 Step 3: मुलाची माहिती भरा

मुलाचे पूर्ण नाव, जन्मतारीख, लिंग, आधार नंबर (असल्यास) भरा.

💡 नाव जन्म दाखल्यावर जसे आहे तसेच टाका. चुकीचे नाव टाकल्यास नंतर समस्या येऊ शकते.

👨‍👩‍👧 Step 4: पालकांची माहिती

आई-वडिलांचे नाव, व्यवसाय, शिक्षण, मोबाइल नंबर, ईमेल (असल्यास) भरा.

वार्षिक उत्पन्न अचूक भरा - हे पडताळणीच्या वेळी तपासले जाईल.

🏠 Step 5: पत्ता आणि लोकेशन (अत्यंत महत्वाचे!)

तुमचा पूर्ण पत्ता भरा → Google Map वर तुमच्या घराचे अचूक लोकेशन सेट करा.

⚠️ हे सर्वात महत्वाचे आहे! चुकीचे लोकेशन दिल्यास तुम्हाला जवळच्या शाळा दिसणार नाहीत.

💡 टीप: Google Map वर तुमच्या घराच्या अगदी अचूक जागेवर पिन ठेवा. रस्त्यावर नाही तर घराच्या आत पिन ठेवा.

🏫 Step 6: शाळा निवड

पोर्टल तुमच्या घरापासून १ KM आणि ३ KM अंतरातील शाळांची यादी दाखवेल.

तुम्ही जास्तीत जास्त १० शाळा निवडू शकता. प्राधान्यक्रमानुसार (१, २, ३...) शाळा लावा.

💡 सल्ला: पहिल्या ३-४ निवडी तुमच्या आवडीच्या शाळा करा, उर्वरित बॅकअप म्हणून.

📝 Step 7: प्रवर्ग निवड

तुम्ही कोणत्या प्रवर्गात (Category) अर्ज करत आहात ते निवडा: EWS, SC, ST, OBC इ.

फक्त एकच प्रवर्ग निवडा ज्यासाठी तुमच्याकडे योग्य कागदपत्रे आहेत.

✅ Step 8: तपासणी आणि सबमिट

सर्व माहिती काळजीपूर्वक तपासा → Declaration वाचून टिक करा → "Submit Application" वर क्लिक करा.

एकदा सबमिट केल्यावर माहिती बदलता येत नाही!

🖨️ Step 9: रसीद डाउनलोड करा

अर्ज सबमिट झाल्यावर तुम्हाला Application Number मिळेल.

Application Receipt/Acknowledgement डाउनलोड करा आणि प्रिंट काढा.

💡 हा नंबर सुरक्षित ठेवा - स्टेटस तपासण्यासाठी लागेल.

५. शाळा निवड कशी करावी? (महत्वाचे टिप्स)

योग्य शाळा निवडणे हे RTE प्रवेशातील सर्वात महत्वाचे पाऊल आहे. खालील गोष्टी लक्षात ठेवा:

📏 अंतरानुसार प्राधान्य:

1 KM

सर्वोच्च प्राधान्य

घरापासून १ किमी अंतरातील शाळांना सर्वात जास्त प्राधान्य मिळते.
1-3 KM

मध्यम प्राधान्य

१ ते ३ किमी अंतरातील शाळांना दुसरे प्राधान्य.
3+ KM

कमी प्राधान्य

३ किमीपेक्षा जास्त अंतरातील शाळांना कमी प्राधान्य.

💡 शाळा निवडताना काय पहावे:

शाळेची प्रतिष्ठा: शाळेचे शैक्षणिक परिणाम, शिक्षकांची गुणवत्ता
सुविधा: खेळाचे मैदान, प्रयोगशाळा, ग्रंथालय, स्वच्छता
माध्यम: मराठी, इंग्रजी, उर्दू - तुमच्या मुलासाठी योग्य माध्यम
बोर्ड: State Board, CBSE, ICSE - कोणता बोर्ड हवा आहे
वाहतूक: शाळेची बस सुविधा आहे का? रस्ता सुरक्षित आहे का?
RTE जागा: शाळेत किती RTE जागा उपलब्ध आहेत (जास्त जागा = जास्त संधी)

✅ शाळा निवडीची स्मार्ट रणनीती:

निवड १-३: तुमच्या स्वप्नातील टॉप शाळा (जरी स्पर्धा जास्त असली तरी)
निवड ४-७: चांगल्या दर्जाच्या, मध्यम स्पर्धेच्या शाळा
निवड ८-१०: बॅकअप शाळा (जिथे प्रवेश मिळण्याची शक्यता जास्त)

६. लॉटरी (सोडत) प्रक्रिया कशी होते?

जर एखाद्या शाळेत उपलब्ध जागांपेक्षा जास्त अर्ज आले तर संगणकीय लॉटरी (Computerized Random Lottery) द्वारे निवड केली जाते.

🎲 लॉटरी कशी काम करते:

पूर्णपणे संगणकीय:
लॉटरी पूर्णपणे कॉम्प्युटर सिस्टमद्वारे यादृच्छिकपणे (randomly) होते. कोणताही मानवी हस्तक्षेप नाही.
अंतरानुसार प्राधान्य:
प्रथम १ KM मधील विद्यार्थी, नंतर १-३ KM, शेवटी ३+ KM मधील विद्यार्थ्यांची निवड.
प्रवर्गानुसार आरक्षण:
प्रत्येक प्रवर्गासाठी (SC, ST, OBC इ.) स्वतंत्र लॉटरी होते.
विशेष प्राधान्य:
अनाथ, दिव्यांग, COVID प्रभावित मुलांना विशेष प्राधान्य दिले जाते.

📅 लॉटरी कधी होते?

साधारणपणे मे-जून महिन्यात लॉटरी होते. अचूक तारीख शासन जाहीर करते. लॉटरीची तारीख तुम्हाला SMS द्वारे कळवली जाते.

📱 निकाल कसा पहायचा?

लॉटरी झाल्यानंतर:

तुमच्या नोंदणीकृत मोबाइलवर SMS येईल
student.maharashtra.gov.in वर लॉगिन करून पहा
"Application Status" मध्ये तुमचा अर्ज क्रमांक टाका
निकाल दिसेल: Selected / Waiting / Not Selected

७. निवड झाल्यावर काय करायचे?

अभिनंदन! जर तुमच्या मुलाची निवड झाली असेल तर खालील पायऱ्या पूर्ण करा:

✅ निवडीनंतरची प्रक्रिया:

१. Allotment Letter डाउनलोड करा

पोर्टलवर लॉगिन करा → "Download Allotment Letter" वर क्लिक करा → प्रिंट काढा.

२. कागदपत्रे तयार करा

वर सांगितलेली सर्व कागदपत्रे मूळ (Original) आणि झेरॉक्स (Photocopy) घ्या:

जन्म दाखला
रहिवासी पुरावा
आधार कार्ड
जात/उत्पन्न प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
फोटो

३. Verification Center ला जा

Allotment Letter मध्ये दिलेल्या Verification Center ला ठरलेल्या तारखेला जा.

⚠️ वेळेवर पडताळणी करा! उशीर केल्यास प्रवेश रद्द होऊ शकतो.

४. कागदपत्रे पडताळणी

अधिकारी तुमची कागदपत्रे तपासतील. सर्व काही योग्य असल्यास Verification Certificate मिळेल.

५. शाळेत प्रवेश घ्या

Verification Certificate घेऊन निवडलेल्या शाळेत जा → प्रवेश प्रक्रिया पूर्ण करा.

🎉 तुमच्या मुलाचा RTE अंतर्गत प्रवेश पूर्ण झाला!

८. Waiting List म्हणजे काय?

जर पहिल्या लॉटरीत तुमच्या मुलाची निवड झाली नाही, पण तुमचे नाव Waiting List मध्ये आले तर निराश होऊ नका!

🔄 Waiting List कशी काम करते:

काही पालक निवड झाल्यानंतर प्रवेश घेत नाहीत
काही विद्यार्थी पडताळणीत अपात्र ठरतात
अशा रिक्त जागा Waiting List मधून भरल्या जातात
Waiting List क्रमांकानुसार (१, २, ३...) प्रवेश दिला जातो

💡 टीप: Waiting List मधून देखील चांगली संधी असते! अनेक विद्यार्थ्यांना Waiting List मधून प्रवेश मिळतो. तुमचा मोबाइल नंबर सक्रिय ठेवा आणि नियमितपणे पोर्टल तपासत रहा.

९. पालकांसाठी महत्वाच्या सूचना आणि टिप्स

⚠️ काय करू नये:

❌ चुकीची माहिती देऊ नका (पकडले गेल्यास प्रवेश रद्द)
❌ दुसऱ्याच्या कागदपत्रांचा वापर करू नका
❌ एकापेक्षा जास्त अर्ज करू नका (दोन्ही रद्द होतील)
❌ शाळेला थेट पैसे देऊ नका (RTE मध्ये फी नाही!)
❌ दलालांच्या फसवणुकीत पडू नका

✅ काय करावे:

✓ सर्व माहिती अचूक भरा
✓ Google Map लोकेशन नीट सेट करा
✓ Application Receipt सुरक्षित ठेवा
✓ SMS आणि पोर्टल नियमित तपासा
✓ वेळेवर पडताळणीला जा
✓ शंका असल्यास Helpline वर संपर्क करा

१०. सामान्य प्रश्न (FAQs)

❓ RTE मध्ये कोणतीही फी लागते का?

नाही! RTE अंतर्गत प्रवेश पूर्णपणे मोफत आहे. शाळा कोणतीही फी, दान, किंवा छुपे शुल्क घेऊ शकत नाही. जर शाळेने पैसे मागितले तर तक्रार करा.

❓ किती शाळा निवडता येतात?

तुम्ही जास्तीत जास्त १० शाळा निवडू शकता. पण फक्त एकाच शाळेत प्रवेश मिळेल.

❓ निवड झाल्यावर शाळा बदलता येते का?

नाही. एकदा निवड झाली की ती शाळा बदलता येत नाही. म्हणून शाळा निवड काळजीपूर्वक करा.

❓ RTE मध्ये पुस्तके आणि गणवेश मोफत मिळतो का?

होय! RTE विद्यार्थ्यांना पुस्तके, गणवेश, मिड-डे मील सर्व मोफत मिळते. शाळा यासाठी पैसे मागू शकत नाही.

❓ उत्पन्न प्रमाणपत्र किती दिवसांचे वैध आहे?

उत्पन्न प्रमाणपत्र चालू आर्थिक वर्षाचे असावे. जुने प्रमाणपत्र मान्य होणार नाही.

❓ अर्ज सबमिट केल्यावर माहिती बदलता येते का?

नाही. एकदा अर्ज सबमिट केल्यावर माहिती बदलता येत नाही. म्हणून सबमिट करण्यापूर्वी सर्व माहिती नीट तपासा.

❓ RTE Helpline नंबर काय आहे?

प्रत्येक जिल्ह्यात वेगवेगळे Helpline नंबर आहेत. तुमच्या जिल्ह्याचा नंबर student.maharashtra.gov.in वर "Contact Us" मध्ये पहा.

निष्कर्ष

RTE २०२६-२७ ही तुमच्या मुलाला चांगल्या शाळेत मोफत शिक्षण मिळवून देण्याची सुवर्ण संधी आहे. या लेखात दिलेली माहिती काळजीपूर्वक वाचा, सर्व पायऱ्या योग्य पद्धतीने पूर्ण करा, आणि तुमच्या मुलाच्या उज्ज्वल भविष्याची पायाभरणी करा.

लक्षात ठेवा - योग्य माहिती आणि वेळेवर अर्ज केल्यास RTE प्रवेश मिळणे अवघड नाही!

🎓 तुमच्या मुलाच्या शिक्षणासाठी शुभेच्छा!

अधिक माहितीसाठी आमच्या इतर लेख वाचा किंवा Helpline वर संपर्क करा.